......................... ..................................


สรุปคำศัพท์ต้องควรทราบเกี่ยวกับทรงกลมฟ้า

ขั้วฟ้า ( Celestial poles )
ขั้วฟ้า คือ จุดบนทรงกลมฟ้าที่ตรงกับขั้วโลก เมื่อต่อแกนโลกออกไป แกนโลกก็จะทะลุทรงกลมฟ้าที่จุด 2 จุด จุดที่ตรงกับขั้วโลกเหนือเรียกว่า ขั้วฟ้าเหนือ จุดที่ตรงกับขั้นโลกใต้เรียกว่า ขั้วฟ้าใต้

ขั้วระวิมรรค ( Poles of ecliptic )
เมื่อเราลากเส้นตรงจากศูนย์กลางโลกตั้งฉากกับพื้นที่บรรจุระวิมรรค ( พื้นระวิมรรค ) เส้นตรงเส้นนี้จะตัดทรงกลมฟ้าที่จุด 2 จุด จุดทั้ง 2 จุดนี้ คือ ขั้วระวิมรรค จุดที่อยู่ในซีกฟ้าเหนือเรียกว่า ขั้วระวิมรรคเหนือ จุดที่อยู่ในซีกฟ้าใต้เรียกว่า ขั้วระวิมรรคใต้


พื้นระดับ ( Horizons )
ได้แก่พื้นราบที่ผ่านตำบลที่พิจารณา พื้นระดับจะตัดกับทรงกลมฟ้าเป็น เส้นขอบฟ้า พื้นระดับนี้เราอาจ มองเห็นได้ และมีชื่อเฉพาะ ว่าพื้นระดับที่ปรากฏ ( Visible horizon )  ถึงอย่างไรก็ดียังมี พื้นระดับจร (Rationalhorizon )) ซึ่งหมายถึงพื้นราบที่บรรจุวงกลมใหญ่และขนานกับ พื้นระดับที่ปรากฏพื้นระดับจริงนี้เอง ที่วิชาดาราศาสตร์และโหราศาสตร์ใช้เป็นพื้นฐานในการคำนวณ อาจกล่าวโดยสรุปได้ว่า พื้นระดับจริงคือพื้นราบ ที่ตั้งฉากกับเส้นดิ่งของตำบลที่พิจารณาและผ่านจุดศูนย์กลางของโลก

มุมอีคลิปติค ( Eeliptic Angle )
นิยมเรียกว่า มุม " E " ได้แก่ มุมระหว่างระวิมรรคกับศูนย์สูตรฟ้า มุม " E " นี้มีค่าไม่คงที่ กล่าวคือมีค่าลดลงเล็กน้อยทุกปี ในวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2460 มีค่า 23 องศา 26 ลิบดา 59.8 ฟิลิบดา และ พ.ศ. 2511 มีค่าเท่ากับ 23 องศา 26 ลิบดา 36.40 ฟิลิบดา

เมอริเดียน ( Meridian )
เมอริเดียน คือ บรรดาวงกลมใหญ่ที่ผ่านขั้วฟ้าทั้ง 2 และอาจกล่าวโดยสรุปได้ว่าเมอริเดียนก็คือลองติจูด ที่ต่อออกไปตัดกับทรงกลมฟ้านั่นเอง เมอริเดียน 0 องศา คือเมอริเดียนที่ตรงกับลองติจูด 0 องศา ซึ่งผ่านหอดูดาวเมืองกรีนนิช ประเทศอังกฤษ และกำหนดว่าเป็น
" เมอริเดียนกำเนิด" ( Prime Meridian ) มาตราวัดเมอริเดียนจะตรงกับมาตราวัดลองติจูดเสมอไป เช่นลองติจูดของ กทม. เท่ากับ 100 องศา 30 ลิบดา ตะวันออก เมอริเดียน กทม.ก็คือ 100 องศา 30 ลิบดา ตะวันออก เช่นเดียวกัน

สมผุส ( Longitude )
สมผุส ตรงกับคำในภาษาต่างประเทศว่า Longitude หรือ ลองติจูดฟ้า นั่งเอง
สมผุสหรือลองติจูดฟ้าคือ วงกลมใหญ่ที่ผ่านขั้วระวิมรรคทั้ง 2 วิชาดาราศาสตร์และโหราศาสตร์ วัดสมผุสโดยง่ามมุมหรือ ระยะเชิงมุมจากจุดวิษุวัตในทิศทางทวนเข็มนาฬิกาตามระวิมรรค ( หรือตามจักรราศีจนถึงจุดที่สมผุสหรือลองติจูดฟ้าตัดกับระวิมรรค ตรงซีกที่วัตถุท้องฟ้าที่พิจารณานั้นสถิต

แลตติจูดฟ้า ( Latitude )
คือ ระยะเชิงมุมระหว่างระวิมรรคกับวัตถุท้องฟ้าหรือจุดบนท้องฟ้าที่พิจารณา นั้นตามแนวลองติจูดฟ้าหรือเส้นสมผุสของ วัตถุท้องฟ้าหรือจุดบนท้องฟ้าดังกล่าว แลตติจูตฟ้าที่เหนือระวิมรรคจะมีค่าเป็น เหนือ และใต้ระวิมรรคจะมีค่าเป็น ใต้ ตัวอย่าง เช่น พฤหัส มีแลตติจูดฟ้า 0 องศา 56 ลิบดา ใต้ หมายความว่าพฤหัสสถิตห่างจากระวิมรรคไปทางใต้ 0 องศา 56 ลิบดา ตามแนวลองติดจูดฟ้า ที่ผ่านพฤหัส
เมอริเดียน กับ ลัคนา

ในวิชาโหราศาสตร์ มีจุดสมมุติที่สำคัญยิ่ง อยู่ คือ
เมอริเดียน ( Meridian ) ซึ่ง แสดงอิทธิพลเป็น วิญญาณ ของเจ้าชะตา
ลัคนา ( Ascendent ) ซึ่ง แสดงอิทธิพลเป็น สิ่งแวดล้อม ของวิญญาณเจ้าชะตา
ราหู ( Node )  ซึ่งแสดงอิทธิพลเป็น สิ่งแวดล้อม ของจิตเจ้าชะตา

เมอริเดียน หรือ จุดจอมฟ้า ( Meridian / Medium Coeli or M.C. )
บางที่ก็อาจเรียกว่า จุดจอมฟ้า ( Midheaven ) คือจุดตัดระหว่างเส้นเมอริเดียนที่ผ่านตำบลนั้นกับเส้นระวิมรรค เส้นเมอริเดียนที่ผ่านตำบลที่พิจารณานั้นๆ เช่น ตำบลที่เกิดของเจ้าชะตาเป็นต้น จะตรงกับเส้นลองติจูดที่ผ่านตำบลดังกล่าวนั่นเอง หรืออาจสรุปได้ว่า คือ จุดตรงศรีษะนั่นเอง และที่ปรากฏในดวงชะตานั้นเป็นการ กำหนด ลงบนเส้นระวิมรรคตามกรรมวิธีทางการคำนวณ และเนื่องจากอาทิตย์จะผ่านจุดนี้ตอนเที่ยงวันพอดี จึงอาจพิจารณาว่าเป็นเสมือนอาทิตย์สมมุติที่แผดกล้ามากที่สุด จุดที่อาทิตย์ให้พลังงานสูงสุดของวัน เพราะเหตุนี้เอง วิชาโหราศาสตร์ยุดนี้จึงพิจารณาว่า เมอริเดียน คือ วิญญาณ ของเจ้าชะตา

ลัคนา ( Ascendent )
คือจุดตัดระหว่างระวิมรรคกับพื้นระดับจริงที่ผ่านตำบลที่พิจารณา หรือตำบลที่เจ้าชะตาเกิด และเป็น ขาขึ้น ส่วนจุดตัด ขาลง เรียกว่า อัสตลัคนา หรืออาจกล่าวได้ว่า เป็นจุดที่แนวโคจรของดวงอาทิตย์ตัดกับเส้นของฟ้าทางทิศตะวันออก ณ ขณะเจ้าชะตาเกิดนั่นเอง บางทีก็เรียกว่าจุดนี้ว่า จุดอุทัย และเรียกคำเต็มว่า อุทัยลัคนา นักโหราศาสตร์มองการอุทัย ของดวงอาทิตย์ว่าเทียบได้กับการคลอดออกจากครรภ์มารดา ซึ่งการคลอดนี้ก็คือการทำให้เจ้าชะตาต้องเผชิญสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นรูปธรรมเป็นครั้งแรก และเขาก็จะเริ่มอยู่ในอิทธิพลของสิ่งแวดล้อมตั้งแต่บัดนั้น นักโหราศาสตร์จึงพิจารณา ลัคนา เป็นสิ่งแวดล้อม ของเจ้าชะตาในระดับวิญญาณ ซึ่ง ณ ขณะเขาเกิดจุดลัคนามีสภาพเช่นใด สิ่งแวดล้อมของเขาก็จะเป็นเช่นนั้น ในทำนองเดียวกับของเมอริเดียน ณ เวลา 6.00 น.จริงอาทิตย์จะอุทัยพอดี หรือก็คืออยู่กับจุดลัคนาพอดีนั่นเอง ส่วนกรณีเมอริเดียนนั้น ขณะเทียงวันจริง เมอริเดียนจะอยู่ตรงกับอาทิตย์ขณะนั้นพอดี อัตราการโคจรของเมอริเดียนกับลัคนา คือ 1 ราศี ใช้เวลา 2 ชั่วโมง หรือ 1 องศา ใช้เวลา 4 นาที